المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٤٠ - اصل در فاعل و مفعول

( و الاصل فى الفاعل ان يتّصلا) بفعله لانّه كالجزء منه (و الاصل فى المفعول ان ينفصلا) عن فعله لانّه فضلة نحو « ضرب زيد عمروا».

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

ادباء حذف تاء را در مثل: نعم الفتاة نيكو و مستحسن شمرده‌اند.

شارح گويد:

يعنى در فعليكه به جنس مؤنّث حقيقى نسبت داده شده مانند: نعم الفتاة (خوب است آن دختر جوان) و بئس المرأة (بد است آن زن) ادباء حذف تاء را مستحسن و نيكو شمرده‌اند.

مصنّف گويد:

زيرا قصد جنس و اراده آن روشن و واضح است.

شارح گويد:

يعنى در اينگونه از مثالها از باب مبالغه و مدح يا ذمّ از فاعل جنس را اراده مى‌كنند و پرواضح است كه لفظ « جنس » مذكّر است از اينرو نيكو است كه فعل را بصيغه مذكّر بياورند.

و جايز است كه فعل را مؤنّث نيز بياورند يعنى « تاء » را حذف نكنند و جهت آن رعايت ظاهر لفظ مى‌باشد مثلا در دو مثال مذكور مى‌توان گفت:

نعمت الفتاة و بئست المرأة.

اصل در فاعل و مفعول‌

مصنّف گويد:

اصل و قاعده اوّلى در فاعل اينستكه متّصل باشد.

شارح گويد:

يعنى به فعل متّصل باشد چه آنكه فاعل بمنزله جزء فعل مى‌باشد و پرواضح است كه جزء منفصل از كلّ نيست.